Αγέραστη , πάντα ελκυστική , με εναλλασσόμενο πρόσωπο μα
ολοένα νέα , συνεχίζει ακόμα την πορεία της που χάραξαν Αιολείς και Μακεδόνες,
Ρωμαίοι και Χριστιανοί. Κτισμένη λιθάρι-λιθάρι από τα πανύψηλα κάστρα της μέχρι
τις Βυζαντινές εκκλησίες και τα καταπληκτικά Αρχοντικά της που στέκουν
υπομονετικά στο κύλημα του χρόνου.
Σε πολύ λίγους τόπους το Βυζάντιο σφράγισε τόσο βαθιά την
υπόσταση του , όσο εδώ στη πόλη που Βυζαντινοί άρχοντες χίλια χρόνια πριν ήλθαν
και κτίσανε τα προσευχάδια και τα κονάκια τους. Κομμάτια μνήμης πλανώνται
διαρκώς πάνω της , ξεθωριασμένα σαν τις τοιχογραφίες των μικρών βυζαντινών ναών
που θυμίζουν την αλώβητη ελληνική εθνική συνείδηση στα 527 χρόνια
τουρκοκρατίας.
Η Καστοριά δεν έχει απλώς ιστορία . Είναι η ίδια η Ιστορία
που ολοζώντανη ορθώνεται εμπρός σου. Σε κατακλύζει , σε προκαλεί να τη μαζέψεις
κομμάτι-κομμάτι απ αυτό που σκορπίστηκε από χέρια κατακτητών βαρβάρων και από
το πέρασμα του χρόνου.
Δέντρο σύνορο - ακρίτας με βαθιές ρίζες , συνεχίζει να ζει
μέχρι σήμερα μέσα από τα αποσπάσματα της μνήμης , του λόγου , και του θρύλου.
Η Καστοριά είναι μία από τις πιο αξιόλογες πόλεις του
ελληνικού χώρου που κράτησε αλώβητη την ελληνική φυσιογνωμία της. Έχει έντονα
τα στοιχεία της κοινωνικής ζωής , του πολιτισμού και της ανθούσας οικονομίας
που οφείλεται αποκλειστικά στην βιοτεχνία της γούνας , μια τέχνη που υπήρχε ήδη
από τη βυζαντινή εποχή.
Η ιστορία της πόλης ξεκινά από τους πρώτους κλασικούς
χρόνους , που ο Ρωμαίος ιστορικός Τίτος Λίβιος που αναφέρει για την πόλη της
Ορεστιάδας με το όνομα Κήλητρον.
Την πόλη την έκτισε και οχύρωσε αργότερα ο αυτοκράτορας του
Βυζαντίου Ιουστινιανός στη θέση όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη Κέλετρο. Ο
σημερινός Νομός ταυτίζεται με το αρχαίο κρατίδιο της Ορεστίδας, με τους Ορέστες
κατοίκους της να αποτελούν μαζί με τους Λυγκηστές μία από τις ταξιαρχίες της
Μακεδονικής φάλαγγας που συνόδευσαν το Μ . Αλέξανδρο στην εκστρατεία του στην
ανατολή.
Εικάζεται από τους επιστήμονες ότι το κέντρο του αρχαίου
κρατιδίου της Ορεστίδας ήταν το Αργος Ορεστικό. Μια σύγχρονη πόλη που σήμερα
διατηρεί όμως ένα μικρό τμήμα από τον παλιό παραδοσιακό της χαρακτήρα.
Η ονομασία της Καστοριάς δεν προέρχεται από τους πληθυσμούς
καστόρων που υπήρχαν διάσπαρτοι παλαιότερα , αλλά από τον μυθικό Διόσκουρο, τον
ήρωα Κάστορα.
Το διαμάντι της πόλης, η αρχόντισσα λίμνη, ακούει στο σχεδόν
άγνωστο όνομα Ορεστιάδα, έχει οβάλ σχήμα και ομόκεντρα υπάρχει μία χερσόνησος
που φαντάζει περισσότερο ως νησί .Το πανέμορφο φυσικό περιβάλλον της λίμνης
αγκαλιάζει την πόλη από παντού. Η ορνιθοπανίδα αποτελεί πρόκληση για τους
φωτογράφους και τα παιδιά που περιμένουν καρτερικά τους ασημόγλαρους , τις
χήνες , τους κύκνους , τους ροδοπελεκάνους , να τους φωτογραφίσουν ή να τους
ταίσουν . Η λίμνη Ορεστιάδα έχει χαρακτηρισθεί σαν μνημείο εξόχου φυσικού
κάλλους και προστατεύεται σαν καταφύγιο θηραμάτων. Η αλιεία στη λίμνη , που
παγώνει τις πολύ κρύες νύχτες του χειμώνα , προσφέρει γευστικότατους κέφαλους ,
γριβάδια ( είδος κυπρίνου ), πλατίκες , γουλιανούς , τσιρόνια , στις ψαροταβέρνες
της πόλης . Ένας σημαντικός αριθμός ψαράδων της πόλης αλλά και των παραλίμνιων
χωριών κωπηλατεί με ένα ιδιόρρυθμο τρόπο τα «καράβια» , τις βάρκες της λίμνης ,
που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας αλλά και της γραφικότητας του
τόπου. Πλώρη και πρύμνη είναι ολόιδιες , ανασηκωμένες πάνω από την κουπαστή και
βαθουλωμένες από μέσα για να δημιουργούν ένα αναπαυτικό κάθισμα με στήριγμα
πίσω.
Η Καστοριά με το πλήθος των βυζαντινών και μεταβυζαντινών
εκκλησιών της είναι ένα μοναδικό ζωντανό μουσείο , που δίνει μοναδική εικόνα
της βυζαντινής ζωγραφικής χωρίς διακοπή χρονολογίας. Οι εκκλησίες που
διατηρούνται σήμερα αρχίζουν την ιστορία τους από τον 9 ο αιώνα μέχρι το 19 ο
αιώνα.
Προσαρμοσμένες στο γενικότερο πολιτιστικό και κοινωνικό
περιβάλλον , οι εβδομήντα και πλέον βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες ,
αληθινά κομψοτεχνήματα , διακοσμούν την πόλη. Χαρακτηριστικά δείγματα της
μεγάλης ακμής της , μονόχωρες αλλά και τρίκοχες , που βρίσκονται ανάμεσα σε
σύγχρονες κατοικίες και διατηρούνται αναλλοίωτες στο χρόνο χάρη στο μεράκι και
τη φροντίδα των κατοίκων καθ όσον πολλές είναι και οικογενειακά παρεκκλήσια.
Όλα αυτά τα μνημεία μικρά και μεγάλα χαρακτηρίζονται από
θαυμάσια τεχνοτροπία και διακόσμηση.
Ενας ιδιαίτερος χαρακτήρας της Καστοριάς είναι τα αρχοντικά
της . Τριώροφα και τετραώροφα σπίτια με έντονη τη μεταβυζαντινή παράδοση και το
φρουριακό χαρακτήρα τους , σκιαγραφούν τη Θεσσαλομακεδονίτικη αρχιτεκτονική.
Το ιστορικό κέντρο της πόλης ξεκινά από τη γραφική συνοικία
Ντουλτσό ( Πλατεία Αφών Εμμανουήλ - Συνεργατών του Ρήγα Φεραίου ) στην νότια
παραλία, και μέσω της περιοχής «τσαρσί» ( η σημερινή πλατεία Ομονοίας ),
καταλήγει ανάμεσα από στενά δρομάκια και σιδερόφρακτα παράθυρα , στη βόρεια
παραλία και στη περιοχή Απόζαρι.
Η γούνα είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής αυτού του τόπου.
Ξεκινά από τον 16 ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη και αργότερα μεταφέρεται στο
κέντρο αγοράς των γουναρικών την Λειψία .Αργά και μεθοδικά οι καστοριανοί
γουναράδες μεγαλούργησαν σε όλες τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής
Ευρώπης.
Μια ολόκληρη πόλη στον ρυθμό της γούνας.
Μια ολόκληρη πόλη στον ρυθμό και παλμό του καστοριανού
καρναβαλιού « τα ραγκουτσάρια»
Μια ολόκληρη πόλη φυσικό μνημείο της φύσης και της
κουλτούρας.
